De corticosteroïden veranderen diepgaand de stofwisseling van natrium, calcium, kalium en suikers. Het aanpassen van je voeding onder cortisone is geen kwestie van een eenvoudig afslankdieet, maar van een gerichte herbalans om de waterretentie, botverlies en gewichtstoename gerelateerd aan de behandeling te beperken. De duur van de corticosteroïdtherapie en de dosering bepalen de omvang van de noodzakelijke aanpassingen.
Grapefruit en corticosteroïden: een vaak genegeerde interactie
Artikelen over voeding onder cortisone behandelen bijna altijd zout en suiker. Een voedingsmiddel blijft echter onder de radar: grapefruit. Dit fruit interfereert met de cytochroom CYP3A4, een leverenzym dat verschillende orale corticosteroïden metaboliseert.
Wanneer CYP3A4 wordt geïnhibeerd door de furanocoumarines van grapefruit, kan de concentratie van het medicijn in het bloed aanzienlijk toenemen. Het risico is niet theoretisch: het betreft ook grapefruitsap en, in mindere mate, pomelo. De klinische omvang varieert afhankelijk van de voorgeschreven molecuul, maar uit voorzorg is het beter om dit met je arts of apotheker te bespreken voordat je het regelmatig consumeert tijdens een behandeling.
Dit type voedingsinteractie is goed gedocumenteerd voor andere klassen van medicijnen (statines, immunosuppressiva). Onder corticosteroïdtherapie zijn er nuttige informatie op Conseils Cuisine die dit punt aanvult door de voedingsmiddelen te detailleren die dagelijks moeten worden geprefereerd.
Vermindering van natrium: verder dan tafelzout
De corticosteroïden bevorderen de water- en natriumretentie, wat kan leiden tot zwelling van het gezicht, oedeem in de onderste ledematen en een stijging van de bloeddruk. Het beperken van zout is de eerste aanbevolen reflex, maar de moeilijkheid ligt in het verborgen natrium.
Tafelzout vertegenwoordigt slechts een fractie van de dagelijkse natriuminname. De meerderheid komt van bewerkte producten. Hier zijn de belangrijkste bronnen om op te letten:
- Industriële kant-en-klaar maaltijden, pakjes soep en conserven, die vaak meerdere grammen zout per portie bevatten.
- Gewoon brood, crackers en ontbijtgranen, die zelden als zout worden gezien maar die gedurende de dag natrium accumuleren.
- Vleeswaren, harde kazen en gerookte vis, die zout concentreren door hun bereidingsproces.
Het vervangen van zout door specerijen, verse kruiden of citroensap maakt het mogelijk om de smaak te behouden zonder de retentie te verergeren. “Valse zouten” op basis van kaliumchloride bestaan, maar hun gebruik moet door een arts worden goedgekeurd: onder corticosteroïden zijn de urinair kaliumverliezen al verhoogd, en een verkeerd gedoseerde inname kan een elektrolytisch evenwicht verstoren.
Calcium en vitamine D onder cortisone: een te personaliseren supplementatie
Botverlies is een centraal probleem van langdurige corticosteroïdtherapie. De corticosteroïden verhogen de urinair calciumuitscheiding en verminderen de intestinale absorptie, wat het risico op osteoporose versnelt.
De voedingsreactie is gebaseerd op zuivelproducten, groene bladgroenten en mineraalwater rijk aan calcium. Drie porties zuivel per dag dekken een significante behoefte, op voorwaarde dat er wordt gevarieerd tussen yoghurt, kwark en melk.
Vitamine D, die nodig is voor de opname van calcium, vormt een ander probleem. De status varieert sterk van persoon tot persoon, afhankelijk van zonblootstelling, leeftijd en nierfunctie. De supplementatie van vitamine D moet worden aangepast aan de individuele biologische balans, en niet automatisch worden voorgeschreven.
Een overdosering brengt het risico van hypercalciëmie met zich mee, vooral bij patiënten met een voorgeschiedenis van nierstenen. Een bloedtest van 25-OH-vitamine D maakt het mogelijk om het voorschrift aan te passen.
Eiwitten en suikers: spieren beschermen, glycemie beperken
De corticosteroïden veroorzaken een spierafbraak door de afbraak van eiwitten te versnellen. Tegelijkertijd verhogen ze de glycemie door de leverproductie van glucose te stimuleren, wat kan leiden tot corticoïd-geïnduceerde diabetes bij sommige patiënten.
Wat betreft eiwitten is het handhaven van een voldoende inname bij elke maaltijd een prioriteit. Vlees, vis, eieren, peulvruchten: het doel is om het lichaam de noodzakelijke aminozuren te bieden om het verlies van spiermassa te vertragen. Het verdelen van eiwitten over de lunch en het diner levert betere resultaten op dan het concentreren van de inname in één maaltijd.
Wat betreft suikers, de valkuil komt niet alleen van desserts. Raffineerde zetmeelproducten (wit brood, witte rijst, gewone pasta) veroorzaken glycemische pieken die door corticosteroïden worden versterkt. Het verkiezen van volkoren granen en peulvruchten helpt de opname van glucose te vertragen. Fruit blijft aanbevolen vanwege de inname van kalium en vezels, mits het in zijn geheel wordt geconsumeerd in plaats van als sap.
Lichamelijke activiteit en globale preventie onder corticosteroïdtherapie
Alleen voeding is niet voldoende om de metabole effecten van corticosteroïden te compenseren. De recente aanbevelingen voor het beheer van het botrisico onder glucocorticoïden integreren expliciet lichamelijke activiteit, valpreventie, stoppen met roken en beperking van alcohol in een globale aanpak.
Belastings oefeningen (wandelen, traplopen, lichte spierversterking) stimuleren de botvorming en bestrijden spierafbraak. Het helpt ook de glycemie te reguleren, een direct voordeel voor patiënten wiens bloedsuikerspiegel onder behandeling stijgt.
Een regelmatige follow-up met de voorschrijvende arts blijft de basis van elke aanpassing van de voeding onder cortisone. De dosering, de duur van de behandeling en de bijbehorende aandoeningen veranderen de voedingsprioriteiten aanzienlijk. Wat geldt voor een korte corticosteroïdtherapie met hoge dosis, geldt niet voor een behandeling met lage dosis over meerdere jaren.
